انزلی، اولین و تنها نامی است که برای این منطقه در طول تاریخ مورد استفاده قرار گرفته است که بدون شک این نام برگرفته از موقعیت جغرافیایی این شهر بین تالاب بینالمللی انزلی و دریای خزر میباشد و تنها در دوران سلطنت خاندان پهلوی (از 1304 تا 1357) اسم آن به «بندر پهلوی» یا پهلوی تغییر داده شده بود ولی پس از انقلاب اسلامی اسم دیرین خود "انزلی" را بازیافت. مردم انزلی از تیره (کادوسیان) بر اثر روابط خوب با پارسیان و همکاری ایشان با کورش هخامنشی در لشکر کشیهای وی نام محل خود را از روی سرزمین (انزان) (انشان پارس) انتخاب کرده و یونانیها به آن (انزلوی) میگفتند. این واژه به زبان پهلوی (انزلگ) و به عربی (انزلج) شده است. خلیج انزلی محلی امن برای پهلو گرفتن کشتیهای بزرگ تجاری و ماهیگیری بوده است.
از میان تعریفهای مختلف که درباره واژه «انزلی» وجود دارد قابل قبولترین معنی «انزل به معنی لنگر» و انزلی به معنی لنگرگاه میباشد که کلمه انزلی تحریف شده «انزان» به معنی گذرگاه و دروازهاست که میبینیم از گذشته نیز انزلی را دروازه اروپا و ایران مینامیدند و در بسیاری از نوشتهها هم آمدهاست.
در زبان یونانی نیز واژههایی نظیر «انزلیوس و انزلیا» وجود دارد به معنی «مرداب» که این دیدگاه را به وجود میآورد که نام این منطقه که صاحب یکی از بزرگترین مردابهای جهان «مرداب انزلی» است به زمانی قبل از آغاز شهرنشینی در این منطقه باز میگردد. زیرا پیدایش جزیره و مرداب در این منطقه از قدمتی 15000 ساله برخوردار است و میتواند نامگذاری این منطقه به دورانی به مراتب کهنتر بازگردد.
